โปรแกรมการวิเคราะห์ภาพและนับจำนวนเซลล์มะเร็งเต้านม

โปรแกรมการวิเคราะห์ภาพและนับจำนวนเซลล์มะเร็งเต้านม
Cell Image Analyzer (CIA) for Breast Cancer
ผศ.ดร. พรชัย พฤกษ์ภัทรานนต์1 ดร. สมชัย หลิมศิโรรัตน์2 รศ. ปลื้มจิต บุณยพิพัฒน์3 และผศ.พญ. คณิตา กายะสุต3
1ภาควิชาวิศวกรรมไฟฟ้า คณะวิศวกรรมศาสตร์ (pornchai.p@psu.ac.th) 2ภาควิชาวิศวกรรมคอมพิวเตอร์ คณะวิศวกรรมศาสตร์
3ภาควิชาพยาธิวิทยา คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์
1. บทนำ
ปัจจุบันมะเร็งเต้านม (Breast cancer) เป็นมะเร็งที่เกิดเป็นอันดับหนึ่งในผู้หญิงทั่วโลก ขณะที่
ประเทศไทยพบผู้หญิงที่ป่วยเป็นมะเร็งเต้านมสูงเป็นอันดับสองในปี พ.ศ. 2541-2543 [1] และเพิ่มสูงเป็น
อันดับหนึ่งในปี พ.ศ. 2545 [2] เป็นต้นมา ในการวินิจฉัยมะเร็งเต้านมทางพยาธิวิทยาทำได้โดยตัดชิ้นเนื้อที่
สงสัยมาตรวจ เรียกว่า ไบออพซี่ (Biopsy) หรือเจาะดูดชิ้นเนื้อด้วยเข็มขนาดเล็ก (Fine needle aspiration,
FNA) หรืออาจตัดเต้านมรวมทั้งเลาะต่อมน้ำเหลืองบริเวณรักแร้ออกมาด้วย พยาธิแพทย์จะตรวจก้อนเนื้อ
ด้วยสายตาเพื่อประเมินลักษณะรอยโรคและตัดชิ้นเนื้อในตำแหน่งที่สงสัยว่าจะเป็นมะเร็งมาตรวจทาง
เนื้อเยื่อวิทยา (Histopathology) ย้อมด้วยสี Hematoxylin & Eosin (H&E) เมื่อวินิจฉัยว่าเป็นมะเร็งที่มีต้น
กำเนิดของเซลล์มาจากส่วนที่เป็นท่อน้ำนม (Duct) พยาธิแพทย์จะย้อมตัวรับฮอร์โมนเอสโทรเจน (Estrogen
receptor, ER) เพื่อดูการพยากรณ์ของโรค การย้อมตัวรับฮอร์โมนเอสโทรเจนนั้นใช้เทคนิคทาง
Immunohistochemistry (IHC) โดยที่ตัวรับฮอร์โมนเอสโทรเจนเป็นโปรตีนที่เยื่อหุ้มนิวเคลียส (Nuclear
membrane) ของเซลล์มะเร็งซึ่งถือว่าเป็นแอนติเจน (Antigen) พยาธิแพทย์จะเลือกใช้แอนติบอดี้ (Antibody)
ที่จำเพาะต่อแอนติเจนนั้น เกิดเป็นปฏิกิริยาระหว่างแอนติเจนและแอนติบอดี้ (Antigen - antibody complex)
ในนิวเคลียสของเซลล์มะเร็ง เมื่อเติมสีลงไปในตำแหน่งที่เกิดปฏิกิริยาจะปรากฏสีให้มองเห็นได้ตามสีที่
เลือกใช้ ปกตินิยมใช้สี DAB ซึ่งจะได้เป็นสีน้ำตาลและเก็บได้ทนนาน รูปที่ 1 แสดงภาพเซลล์มะเร็งเต้านม
ที่มีตัวรับฮอร์โมนเอสโทรเจน จะมองเห็นนิวเคลียสเป็นสีน้ำตาล โดยสีจะเข้มมากหรือน้อยขึ้นกับจำนวน
ตัวรับฮอร์โมนเอสโทรเจนที่มีอยู่ในนิวเคลียส
ความสำคัญของการย้อมตัวรับฮอร์โมนเอสโทรเจน นอกจากจะมีประโยชน์ในการพยากรณ์โรค
(Prognosis) แล้ว ยังเป็นตัวบ่งชี้ (Indicator) ในการรักษาด้วยวิธีฮอร์โมนบำบัดอีกด้วย ถ้ามีจำนวนเซลล์ที่มี
ตัวรับฮอร์โมนเอสโทรเจนมาก ก็จะพยากรณ์โรคได้ดี เพราะสามารถใช้ยาเพื่อเข้าไปจับกับฮอร์โมนเอสโทร
เจน (Anti - estrogen) ซึ่งสามารถยับยั้งการเพิ่มจำนวนของเซลล์มะเร็งได้มากกว่าผู้ป่วยที่ไม่มีตัวรับฮอร์โมน
เอสโทรเจน เนื่องจากฮอร์โมนเอสโทรเจนจะกระตุ้นการแบ่งตัวและเจริญเติบโตของเซลล์มะเร็งดังนั้น การ
รายงานผลของเซลล์ที่มีตัวรับฮอร์โมนเอสโทรเจนเป็นจำนวนนับ (Quantitative) ต่อจำนวนเซลล์มะเร็ง
ทั้งหมดเป็นร้อยละที่เป็นผลบวกหรือผลลบ จึงมีความสำคัญกว่าการรายงานแบบคุณภาพ (Qualitative) หรือ
กึ่งจำนวนนับ (Semi - quantitative) ปัจจุบันใช้วิธีการประมาณค่าอย่างคร่าว ๆ โดยใช้สายตาหรือนับจำนวน
 
Back to E-magazine List
 

ECTI Association
99 M.18 Paholyothin Rd., Klong Luang, Pathumthani 12120, THAILAND
E-mail: ecti.secretary@gmail.com
Find us on: